لطفا زبان فارسی را تکه پاره نکنید!
علی جون: انتشار تبلیغاتی بر بیلبوردهای شهری با رسم الخط غیرمعیار، واکنش برانگیز شد. محمدحسن مقیسه، پژوهشگر فرهنگ و ادب، درباره ی ضرورت رعایت رسم الخط فارسی در تبلیغات شهری نکاتی را بیان کرده است.
استفاده از زبان فارسی و رسم الخط معیار در تبلیغات شهری، همیشه یکی از موضوعات مورد توجه کارشناسان زبان و فرهنگ بوده است. در روز های اخیر، انتشار تبلیغاتی در سطح شهر تهران که در آن برخی واژه های فارسی بصورت پیوسته نوشته و سپس، بی توجه به مفهوم کلمات، به چهار بخش تقسیم شده اند، واکنش هایی را در بین شهروندان و کنشگران حوزه زبان و ادب فارسی برانگیخته است. بسیاری این شیوه را تاختن به رسم الخط زبان فارسی و مخدوش کردن قواعد آن قلمداد کرده و لطمه های شهری و اجتماعی برای آن برشمرده اند.
از طرف دیگر شیوه تبلیغات مورد بحث، این پرسش را مطرح می کند که استفاده هنری از خط و نوشتار در تبلیغات تا چه اندازه مجاز است و مرز میان خلاقیت هنری و تحریف زبان و رسم الخط کجاست؟ و آیا در مراکزی نظیر شهرداری یا صدا و سیما و... کارشناسانی برای نظارت بر شیوه استفاده از رسم الخط در تبلیغات تجاری حضور دارند؟
در همین زمینه، با محمدحسن مقیسه، پژوهشگر و کارشناس حوزه زبان و فرهنگ، گفت و گو کرده ایم که در ادامه می خوانید:
مقیسه در جواب این پرسش که استفاده تبلیغاتی و کاربرد زبان فارسی و رسم الخط در تبلیغات از نظر شما چه ضوابطی باید داشته باشد؟ اظهار داشت: ضوابط در ارتباط با استفاده از زبان فارسی در تبلیغات را طبیعتاً نهاد های نظارتی تعیین می کنند و این مساله در چهارچوب وظایف اداری آنها قرار می گیرد؛ چه نهاد های نظارتی و چه نهاد های علمی.
وی ادامه داد: از نظر هنری، اشکالی ندارد که ما از انواع هنرها، خط ها، زیورآرایی ها و نگارش های هنری و وجوه مختلف هنری خط در تبلیغات استفاده کنیم؛ اما نباید خط را بگونه ای به کار ببریم که رسم الخط معهود و معمول را بر هم بزند. روشی که همه افراد یک کشور، از دانش آموز خردسال تا کسانیکه در سطوح عالی تحصیل می کنند، به آن عادت کرده اند، نباید مخدوش شود؛ برای اینکه این کار می تواند سنگ بنای تحریف های بعدی باشد و بطور قطع هیچ فرهنگ و کشوری چنین رویه ای را برنمی تابد.
او افزود: استفاده هنری از یک موضوع، با تحریف و دگرگون کردن غیرعلمی مسایل زبانی و خطی بطورکامل مغایر است. این که بی نظمی ها و درهم ریختگی های نوشتاری را به عنوان کار هنری توجیه نماییم، اصلاً پذیرفتنی نیست و بطور قطع سبب تحریف ها و انحراف های بزرگ تری در حوزه های دیگر خواهد شد.
مقیسه در توضیح اهمیت درست نویسی و این که چرا نباید نوشتار یا گفتار اسباب دست سودجویی اقتصادی شود، اظهار داشت: ما در تاریخ، رسم الخط مشخصی داشته ایم. از زمانیکه اسلام وارد ایران شد، ایرانیان دریافتند که زبان خودشان می تواند دین جدید را بپذیرد، بی آنکه زبان خودرا با زبان عربی جایگزین کنند. رسم الخط نیز، هرچند در بعضی حروف از خط و حروف عربی تأثیر پذیرفت، با خوی و خصلت ایرانی به مسیر خود ادامه داد.
وی ادامه داد: در قرون متأخر، خصوصاً از دوران قاجار و تحت تأثیر تبلیغات غربی ها و کسانیکه گرایش های غرب گرایانه داشتند، موضوعی انحرافی عنوان شد و آن این که علت عقب ماندگی ایرانیان، خط آنهاست. این جریان در کشور های اطراف ما نیز شکل گرفت. در ترکیه، خط، زبان و دیگر موضوع های فرهنگی را تغییر دادند تا به تصور خود به پیشرفت برسند و به کشور های اروپائی نزدیک شوند. حتی در مواردی، برخی حروف را به این بهانه که خشن هستند، از زبان خود کنار گذاشتند.
این نویسنده و پژوهشگر افزود: در ایران نیز در دوره پهلوی اول تلاش شد چنین نگاهی ایجاد شود. قبل از آن، برخی نویسندگان و روشنفکران رسم الخط هایی را پیشنهاد کرده بودند و در دوره پهلوی نیز موضوع تغییر خط در جامعه عنوان شد. بعدها، در دوره پهلوی دوم، بحث تغییر زبان و جایگزینی زبان اسپرانتو بجای فارسی نیز عنوان شد. همه این دیدگاه ها بر استدلالی سست استوار بود و آن، ضرورت نزدیک شدن به اروپا، پیشرفت و قرار گرفتن در شمار کشور های به اصطلاح متمدن بود.
مقیسه در ادامه اظهار داشت: در مقابل، دانشمندانی که به فرهنگ و تمدن عمیق و ریشه دار ایران می اندیشیدند و آنرا کافی می دانستند، با این جریان ها مقابله کردند و نشان دادند که با همین فرهنگ، زبان و رسم الخط می توانیم در جامعه جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم.
وی ادامه داد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از خدمات بزرگ انقلاب به خط و زبان فارسی، نجات آن از خطر تحریف و جایگزینی بود. رهبر شهید انقلاب نیز به عنوان یکی از بزرگ ترین حامیان زبان فارسی، از شعر و نثر فارسی و تمدن عمیقی که این زبان در طول تاریخ بر دوش خود حمل کرده است، دفاع کردند و اهمیت زبان فارسی را برای همگان روشن ساختند. خوشبختانه موضوع به جایی رسیده است که کمتر کسی جرئت می کند از تغییر خط و زبان سخن بگوید. بنابراین، هر حرکتی که زبان و خط فارسی را، که یکی از مؤلفه های مهم هویت و تمدن ایرانی است، خدشه دار کند، باید با روشهای علمی و اداری با آن مقابله شود. استفاده ابزاری و سودجویانه از زبان، حتی اگر در چارچوب تبلیغات و با عنوان خلاقیت هنری صورت گیرد، نمی تواند توجیهی برای تحریف و بی نظمی در نوشتار باشد.
مقیسه در آخر با بیان کار های انجام شده توسط نهاد های نظارتی، و کار هایی که می توانند انجام بدهند اظهار داشت: یکی از مشکلاتی که در جامعه داریم این است که گاهی قانون بسیار عالی نوشته شده، اما اجرای قانون با خود قانون تفاوت دارد؛ در حالیکه اجرای قانون بمراتب مهم تر از تدوین آنست. ما در دوران بعد از انقلاب شاهد بوده ایم که قوانین خوبی تدوین شده اند، اما به علت ضعف مجریان، زمین گیر شده اند. بنابراین، نهاد های نظارتی و خصوصاً نهاد های دانشی مانند فرهنگستان ها می توانند در این مورد بهتر عمل کنند و با ترکیب دانش تخصصی و ضوابط اداری، جلوی تخطی از حریم خط و زبان فارسی را بگیرند.
وی ادامه داد: حرکت هایی که موجب خدشه دار شدن زبان و خط فارسی می شوند، باید جدی گرفته شوند؛ برای اینکه این زبان و خط، از عناصر مهم هویت فرهنگی و تمدنی ما هستند. ضروری است نهاد های علمی، فرهنگی و نظارتی خصوصاً فرهنگستان با همکاری یکدیگر، ضوابط روشن تری جهت استفاده از زبان فارسی در تبلیغات تدوین کنند و بر اجرای آنها نظارت داشته باشند.
خلاصه اینکه و آیا در مراکزی نظیر شهرداری یا صدا و سیما و... عنوان کرد: ضوابط در ارتباط با بهره گیری از زبان فارسی در تبلیغات را طبیعتاً نهاد های نظارتی تعیین می کنند و این مساله در چهارچوب وظایف اداری آنها قرار می گیرد؛ چه نهاد های نظارتی و چه نهاد های علمی.
وی افزود: از نظر هنری، اشکالی ندارد که ما از انواع هنرها، خط ها، زیورآرایی ها و نگارش های هنری و وجوه مختلف هنری خط در تبلیغات استفاده کنیم؛ اما نباید خط را بگونه ای به کار ببریم که رسم الخط معهود و معمول را بر هم بزند. استفاده ابزاری و سودجویانه از زبان، حتی اگر در چهارچوب تبلیغات و با عنوان خلاقیت هنری صورت گیرد، نمی تواند توجیهی برای تحریف و بی نظمی در نوشتار باشد.
مقیسه در آخر با بیان کار های انجام شده توسط نهاد های نظارتی، و کار هایی که می توانند انجام بدهند عنوان کرد: یکی از مشکلاتی که در جامعه داریم این است که گاهی قانون خیلی عالی نوشته شده، اما اجرای قانون با خود قانون تفاوت دارد؛ در حالی که اجرای قانون بمراتب مهم تر از تدوین آنست.
منبع: علی جون
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون