وقتی درآمد زمین و باغ به ذکر مصیبت اباعبدالله تبدیل می شود
به گزارش علی جون، سنت دیرپای «وقف» در بارگاه منور رضوی چیزی فراتر از یک بخشش ساده است که شناسنامه دلباختگی به آستان حضرت ثامن الحجج(ع) هستند.
به گزارش علی جون به نقل از خبرنگاران جوان، سنت دیرپای «وقف» در بارگاه منور رضوی چیزی فراتر از یک بخشودگی ساده است؛ این وقف نامه ها هم شناسنامه دلباختگی به آستان حضرت ثامن الحجج (ع) هستند و هم گواهی بر هوشمندی، دوراندیشی و نوع دوستی واقفان. در بین صفحات زرین تاریخ، نام بزرگ مردان و فرهیخته زنانی می درخشد که هرکدام با نیتی پاک، سهمی در روشنایی این آستان داشته اند.
به مناسبت ایام حزن و اندوه ماه صفر، در گپ و گفتی دوستانه و صمیمی به سراغ جواد نقی زاده بجستانی، مدیر نظارت بر موقوفات آستان قدس رضوی رفتیم تا پرده از راز تعدادی از این موقوفات ماندگار برداریم.
وقف؛ راز زنده ماندن چراغ عزای دوده (ع)
آستان قدس رضوی به عنوان یکی از بزرگ ترین و شکوهمندترین نهاد های موقوفاتی در جهان اسلام، گنجینه ای باارزش از ارادت طبقات مختلف مردم در طول تاریخ است. امروز به برکت نام مبارک حضرت رضا (ع)، این نهاد مقدس به عظیم ترین مجموعه موقوفاتی جهان بدل شده که تمام عواید آن، دقیقاً طبق قطب نمای نیت واقفان، در راه خدمت به زوار و مجاوران صرف می شود. دراین میان، وقف برای برگزاری مجالس سوگواری ماه های محرم و صفر، جایگاهی ویژه دارد و در صدر این دفتر ارادت، نام مرحوم «مهدی قلی خان قرایی» به عنوان یکی از قدیمی ترین و ماندگارترین واقفان می درخشد.
وقفی ۱۶۰ ساله برای تعزیت داری خامس آل عبا (ع)
در بین سطور وقف نامه مرحوم مهدی قلی خان قرایی عبارتی می درخشد که جان این موقوفه و عشق و ارادت او به خاندان رسالت و طهارت (ع) را آشکار می کند. درقسمتی از این وقف نامه این گونه آمده است: «.. جهت مصارف تعزیت داری خامس آل عبا، گلگون کفن صحرای کربلا، حضرت سیدالشهداء – روحنا له الفداء – که در شهر «محرم و صفر» هر یک ممکن شود در عمارات متبرکه هر سالی ده شب روضه خوانی نمایند به غیر طعام برنج عنبربو و دو افشره قند و دو خورش چیز دیگر از قبیل حلیم و... ندهند...».
همین چند سطر، چکیده نیت واقف و محور اصلی این موقوفه را به روشنی نشان داده است. نیتی که از منطقه تربت حیدریه و اراضی محمدآباد و سنجان برخاسته و در صحن ها و عمارات متبرکه حرم مطهر حضرت ثامن الائمه (ع) جلوه گر شده است. اگر بخواهیم روح این اقدام را در یک کلمه خلاصه نماییم، آن کلمه «روضه» است؛ یعنی تبدیل درآمد زمین و آب و آسیاب به ذکر مصیبت و سوگواری در آستان امام مهربانی ها.
مهدی قلی خان قرایی از رجال شناخته شده و ملاکان صاحب نفوذ عصر ناصری بود که در تربت حیدریه زاده شد. او پنجمین فرزند اسحاق خان قرایی، یکی از خان های قدرتمند و اثرگذار خراسان در شروع حکومت قاجار است. همان شخصیتی که نامش در وقایع مهمی، چون تصرف خراسان توسط محمدعلی میرزای دولتشاه ثبت شده و بعد ها به لشکر عباس میرزا پیوست و عهده دار مأموریت های بزرگی شد. اما نقطه عطف زندگی او نه در میدان سیاست، که در صحنه خیرخواهی رقم خورد. او رقبات و املاک شایان توجهی را وقف آستان رضوی کرد. ازجمله میتوان به «شش دانگ مزرعه محمدآباد در بلوک سنجانِ تربت حیدریه»، «یک باب آسیاب دو تنوره»، «یک قطعه باغ مشجر در بخش علیای همان مزرعه»، «اراضی میان دو جوی واقع در پشت قلعه محمدآباد»، «دو قطعه یونجه زار در کنار نهر محمدآباد»، «۹ سهم از مدار ۱۲ سهم یک آسیاب دوار در سفلای محمدآباد»، «یک باب آسیاب دوار مشتمل بر دو حجر در قصبه حضرت رضا (ع)» و... اشاره نمود.
از «لباس گرم برای نیازمندان» تا «اطعام و روضه»
نکته مهم این وقف نامه در مهندسی دقیق نقشه مصرف آن است! مهدی قلی خان فقط ملک وقف نکرده، بلکه یک نقشه راه انسانی و معنوی ترسیم کرده است. وی مقرر کرده یک دهم عواید موقوفات، صرف تهیه لباس و جامه گرم برای فقرا شود. همین طور باقی مانده عواید وقف نیز با دقت به مصارف مختلف در حرم مطهر رضوی اختصاص یافته است. مانند تعمیر و صحافی کتاب ها و قرآن های فرسوده، تهیه قند و چای برای خدام تا پرداخت عیدی به کفشداران حرم مطهر. این نگاه جامع یعنی گره زدن اشک بر سیدالشهدا (ع) به حفظ قرآن و اکرام خادمانی که شبانه روز به زوار خدمت می کنند.
راز جاودانگی یک وقف ۱۶۰ ساله
امروز بالاتر از ۱۶۰ سال از تنظیم آن سند کهن می گذرد، اما بند به بند نیت مهدی قلی خان بازهم زنده است و اجرا می شود. یک دهم عواید، بازهم بر تن فقرا لباس گرم می پوشاند؛ چرخ روضه ها می چرخد، قرآن ها صحافی شده و خدام و کفشداران تکریم می شوند. او نام خودرا نه در دفتر حکمرانان، بلکه در صدر لیست خادمان عالم آل محمد (ع) جاودانه کرد. امسال نیز در امتداد تعظیم شعائر، حرم مطهر رضوی در دهه دوم ماه صفر هر شب میزبان هزار نفر از اعضاء هیات های مذهبی شهرستان ها برای اجرای نیت تعزیت داری حضرت سیدالشهدا (ع) در رواق مبارک حضرت زهرا (س) بود.
نقشه جغرافیایی ارادت؛ از نیشابور تا یزد و راور.
اما دفتر وقفیات ماه صفر به همین جا ختم نمی گردد. نقطه نقطه ایران، سهمی در این عشق مدام دارند.
همچون در شهرهای نیشابور، مشهد مقدس، طبس، راور (استان کرمان) و یزد میتوان آثاری از موقوفات دلدادگان امام رضا (ع) ویژه ماه صفر را ملاحظه کرد.
آن چه باید در انتها به آن اشاره نماییم این است که آستان قدس رضوی نیز خودرا موظف می داند با نهایت دقت و امانت داری، نیات واقفان را اجرا و مجالس سوگواری ماه صفر را بر پایه همین وقف های مردمی، هرچه باشکوه تر از گذشته برپا کند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون