پیامبر اکرم (ص) الگوی نیکوی انسان و جامعه
به گزارش علی جون، شناخت پیامبر (ص) هنگامی به معرفت حقیقی تبدیل می شود که از مرحله شناخت عبور کند و به تغییر رفتار برسد.
شناخت پیامبر(ص) هنگامی به معرفت حقیقی تبدیل می شود که از مرحله شناخت عبور کند و به تغییر رفتار برسد. او فقط در یک زمینه خاص الگو نیست؛ بلکه در شیوه بندگی خدا، اخلاق، رفتار اجتماعی، صبر، رحمت، مسئولیت پذیری، برخورد با مردم و مدیریت جامعه می تواند معیار و نمونه باشد.
ابوذر ابراهیمی ترکمان در یادداشتی نوشته است:
یکم ـ پیامبر؛ اسوه ای برای زندگی قرآن کریم پیامبر اکرم(ص) را نه فقط به عنوان فرستاده خدا، بلکه به عنوان «اسوه حسنه» و الگویی نیکو برای انسان معرفی می کند. خداوند می فرماید:
«لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ»
در وجود پیامبر خدا(ص) برای آنهایی که به خدا و روز قیامت امید دارند و خداوند را بسیار یاد می کنند، الگویی نیکوست.
این آیه نکته ای مهم در خود دارد: پیامبر(ص) الگویی صرفا برای شناختن یا ستایش کردن نیست؛ الگو برای پیروی کردن است. اسوه کسی است که رفتار و منش او می تواند در زندگی دیگران به کار گرفته شود..
از این منظر، الگو بودن پیامبر، زمانی معنا پیدا می کند که انسان بتواند از رفتار، اخلاق، تصمیم ها و شیوه مواجهه او با زندگی الهام بگیرد و آنها را در زندگی خود به کار بندد..
دوم ـ اسوه یعنی چه؟ «اسوه» به مفهوم کسی است که در کارهای نیک از او پیروی می شود و رفتار او معیار عمل قرار می گیرد. در قرآن کریم، واژه «اسوه» تنها دو بار به کار رفته است: یک مرتبه در رابطه با حضرت ابراهیم(ع) و یک مرتبه در رابطه با پیامبر اکرم(ص).
در آیه مربوط به پیامبر(ص)، تعبیر «لَقَدْ کانَ لَکُمْ...» با تاکید شروع شده است؛ تعبیری که بر تحقق و ثبوت این حقیقت دلالت دارد. بنابراین، قرآن با تاکید می گوید که در رسول خدا(ص) برای مؤمنان الگویی نیکو وجود دارد.
این نکته، دامنه الگو بودن پیامبر(ص) را هم گسترده می کند. او فقط در یک زمینه خاص الگو نیست؛ بلکه در شیوه بندگی خدا، اخلاق، رفتار اجتماعی، صبر، رحمت، مسئولیت پذیری، برخورد با مردم و مدیریت جامعه می تواند معیار و نمونه باشد.
سوم ـ پیامبر؛ پیوند اعتقاد، عمل و اخلاق علامه طباطبایی(ره) عناصر تشکیل دهنده دین را در سه حوزه اعتقادات، اعمال و اخلاق مورد توجه قرار می دهد. اگر دین در اعتقاد خلاصه نشود و بخواهد در زندگی انسان تحقق پیدا کند، باید از اندیشه به عمل و از عمل به اخلاق برسد.
پیامبر اکرم(ص) نمونه کامل این پیوند بود. ایمان او تنها در گفتار و باور باقی نمی ماند؛ بلکه اعتقاد در رفتار او تجسم پیدا می کرد و اخلاقش هم جلوه عملی ایمان او بود.
قرآن کریم در رابطه با شخصیت اخلاقی پیامبر(ص) می فرماید:
«وَإِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ»
«و تو یقیناً بر بلندای سجایای اخلاقی عظیمی قرار داری.»
به این دلیل، پیامبر(ص) را میتوان نمونه عملی انسانِ معیار و تراز دانست؛ انسانی که میان آن چه می اندیشد، آن چه می گوید و آن چه انجام می دهد، فاصله ای نیست
شاید یکی از مهم ترین وجوه الگو بودن پیامبر همین باشد: او آن چه را به دیگران سفارش می کرد، قبل از همه در وجود خود محقق ساخته بود. بنابراین، الگو بودن او فقط به سخنانش محدود نمی شود؛ بلکه رفتار او خود بخشی از پیام اوست..
چهارم ـ تفاوت الگو با عبرت میان «الگو» و «عبرت» تفاوتی اساسی وجود دارد. عبرت بیشتر ناظر به گذشته است، اما الگو رو به آینده دارد.
وقتی از گذشته عبرت می گیریم، از سرنوشت و تجربه دیگران می آموزیم تا اشتباه آنان را تکرار نکنیم. اما وقتی کسی را الگو قرار می دهیم، رفتار او را برای ساختن آینده خود به کار می گیریم.
از این منظر، معرفی پیامبر اکرم(ص) به عنوان «اسوه حسنه» معنایی فراتر از سفارش به شناخت تاریخ زندگی ایشان دارد. قرآن ما را به تأسی و اقتدا دعوت می کند؛ یعنی از پیامبر(ص) بیاموزیم و آن چه را در رفتار و منش او شایسته می یابیم، در زندگی خود تحقق بخشیم.
بنابراین، شناخت پیامبر(ص) هنگامی به معرفت حقیقی تبدیل می شود که از مرحله شناخت عبور کند و به تغییر رفتار برسد. ممکنست کسی تاریخ پیامبر را بسیار بداند، اما در عمل از او پیروی نکند؛ در چنین حالتی، شناخت هنوز به اسوه پذیری تبدیل نشده است.
پنجم ـ پیامبر؛ رحمت برای جهان یکی از زیباترین ابعاد شخصیت پیامبر اکرم(ص)، رحمت است. قرآن کریم در رابطه با رسالت او می فرماید:
«وَما أَرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمینَ»
«و تو را جز رحمتی برای جهانیان نفرستادیم.»
رحمت در مقابل غضب قرار می گیرد و در انسان با مفاهیمی مانند دل رحمی، دلسوزی و مهربانی شناخته می شود. در مورد خداوند هم رحمت در جلوه هایی چون روزی دادن، احسان، عفو و بخشش ظهور می کند.
نکته مهم اینست که تعبیر قرآن «للعالمین» است، نه صرفا «للمؤمنین» یا «للمسلمین». بر مبنای دیدگاه علامه طباطبایی(ره)، رحمت پیامبر(ص) متوجه همه جماعت های بشری است و اختصاصی به مسلمانان ندارد.
به این دلیل، رحمت را باید یکی از ارکان مهم الگوی نبوی دانست. پیامبر(ص) در مقابل انسان ها، حتی در وضعیت دشوار، منطق تحقیر و کینه را جایگزین رحمت نمی کرد. جامعه ای که بخواهد از پیامبر(ص) الگو بگیرد، نمی تواند اخلاق را از رفتار اجتماعی جدا کند.
شاید بتوان گفت یکی از معیارهای مهم برای سنجش پیروی از پیامبر(ص) اینست که آیا حضور ما برای دیگران مایه آرامش، خیر و رحمت است یا رنج و آزار؟ اگر پیامبر(ص) «رحمةً للعالمین» است، پیرو حقیقی او هم باید تا حد توان، سهمی از این رحمت را در زندگی خود جاری کند.
بنابر این الگو بودن پیامبر اکرم(ص) تنها یک عنوان تاریخی یا اعتقادی نیست؛ بلکه دعوتی برای ساختن انسان و جامعه است. قرآن او را اسوه حسنه، صاحب خلق عظیم و رحمت برای جهانیان معرفی می کند.
الگوی نبوی زمانی در زندگی ما معنا پیدا می کند که ایمان را به عمل، عمل را به اخلاق و اخلاق را به رحمت پیوند بزنیم.
پیامبر(ص) فقط راه را نشان نداد؛ خود، راهِ را پیموده بود.
به اجمال، با تأکید آغاز شده است؛ تعبیری که بر تحقق و ثبوت این حقیقت دلالت دارد.
به این علت، پیامبر(ص) را میتوان نمونه عملی انسانِ معیار و تراز دانست؛ انسانی که میان آنچه می اندیشد، آنچه می گوید و آنچه انجام می دهد، فاصله ای نیست
شاید یکی از مهم ترین وجوه الگو بودن پیامبر همین باشد: او آنچه را به دیگران سفارش می کرد، قبل از تمامی در وجود خود محقق ساخته بود. عبرت بیشتر ناظر به گذشته است، اما الگو رو به آینده دارد.
وقتی از گذشته عبرت می گیریم، از سرنوشت و تجربه دیگران می آموزیم تا اشتباه آنان را تکرار نکنیم.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون