دشمن چه طور روی دوقطبی های داخلی سرمایه گذاری می کند؟
علی جون: در سالهای اخیر، ادبیات سیاسی و رسانه ای کشور ما شاهد ایجاد دوگانه هایی از طرف برخی جریانات اصلاح طلب بوده است.
در حالی که حفظ انسجام اجتماعی به یکی از الزامات عبور از فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی تبدیل گشته، تحلیل گران نسبت به بازتولید دوگانه های فرساینده در فضای داخلی هشدار می دهند و اعتقاد دارند این دوگانه سازی ها زمینه را برای بهره برداری دشمن از شکاف های داخلی فراهم می آورد.
در سالهای اخیر، ادبیات سیاسی و رسانه ای کشور ما شاهد تشکیل دوگانه هایی از جانب برخی جریانات اصلاح طلب بوده که مسایل کشور را به انتخابی ظاهراً ساده میان دو گزینه تقلیل می دهند؛ دوگانه هایی که از «جنگ یا مذاکره» تا «صلح طلب یا جنگ طلب» امتداد یافته اند. در نگاه تحلیل گران این روند، تبدیل اختلاف نظرهای طبیعی به صف بندی های فرساینده و هویت ساز است؛ وضعیتی که می تواند ظرفیت تصمیم گیری کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می کند که رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام هفته دولت سال جاری، صراحتاً نسبت به «دوگانه سازی های موهوم» هشدار دادند و از نمونه هایی مانند «جنگ یا مذاکره، وفاق یا تندروی، سازش یا جنگ طلبی» نام بردند. ایشان همین طور تاکید کردند که هر سخن یا اقدامی که به انسجام اجتماعی لطمه بزند، نباید در فضای کشور رواج پیدا کند.
این تاکید در امتداد سفارش های مکرر رهبر شهید انقلاب و امام راحل درباره ی حفظ وحدت قرار دارد. مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب، می گوید که حفظ انسجام و پرهیز از اختلاف افکنی از سفارش های پرتکرار امامین انقلاب بوده و بعد از جنگ ۱۲ روزه نیز تاکید بر حفظ انسجام ملی از سفارش های جدی رهبر شهید بوده است.
وقتی دوگانه ها از اختلاف نظر عبور می کنند در چنین چارچوبی، یک اختلاف سیاسی لزوماً مسئله نیست. جامعه طبیعی است که درباره ی سیاست خارجی، اقتصاد، نحوه مواجهه با دشمن یا شیوه اداره کشور دیدگاه های متفاوت داشته باشد. مسئله از جایی شروع می شود که این اختلاف ها بهانه ای برای تضعیف نظام و انسجام ملی و پیش بردن برخی اهداف جریانات می شود.
مهدی ترابیان کارشناس مسایل سیاسی در تحلیل شرایط موجود، دقیقاً بر همین نقطه دست می گذارد. او باور دارد در حالی که کشور با مجموعه ای از فشارهای نظامی، اقتصادی و شناختی مواجه می باشد، نباید اجازه داد اختلافات داخلی به ابزاری برای فرسایش سرمایه اجتماعی تبدیل گردد.
ترابیان می گوید: «دشمن دارد اتحاد و وحدت را هدف می گیرد و ما باید آنرا حفظ نماییم.»
از نگاه وی، بعد از ناکامی فشار نظامی در شکستن انسجام جامعه، میدان تقابل می تواند بسمت مؤلفه هایی برود که مستقیماً به اختلافات داخلی مربوط است. وی در توضیح این وضعیت از تعبیر «پدافند انسجام و وحدت» استفاده می کند؛ یعنی همان گونه که کشور برای رویارویی با تهدید نظامی نیازمند پدافند است، در زمینه شناختی نیز باید سازوکاری برای شناسایی و خنثی کردن دوگانه های فرساینده داشته باشد.
«موشک» تنها تهدید میدان نیست یکی از تعابیر قابل توجه ترابیان، تشبیه دوگانه سازی به شکلی حمله شناختی است. او می گوید: «اگر پدافند جلوی موشک نظامی درست عمل نکند، حمله نظامی دشمن در جایی ضربه می زند... اینجا هم اگر پدافند انسجام و وحدت جلوی این دوگانه ها درست عمل نکند، ضربه می خوریم.»
به تعبیر او، تفاوت در اینست که خسارت یک حمله نظامی ممکنست در نقطه ای مشخص قابل مشاهده باشد، اما یک دوگانه سیاسی می تواند جامعه را برای مدت طولانی درگیر خود کند.
از این منظر، فضای رسانه ای نیز بخشی از میدان تصمیم سازی است. هر اظهار نظر مقام مسئول می تواند موضوعی برای بحث کارشناسی باشد؛ اما اگر همان اظهار نظر به چند روز نزاع سیاسی و رسانه ای تبدیل گردد، موضوع اصلی ممکنست در حاشیه قرار گیرد.
ترابیان در همین زمینه هشدار می دهد: «سر همه چیز با هم دعوا کنید؛ سر یک بند تفاهم، سر یک اظهارنظر مقام مسئول، پنج روز با هم دعوا کنید.»
مسئله ای که این کارشناس مسایل سیاسی مطرح می کند، فقط درباره ی یک جریان سیاسی خاص نیست؛ هر جریان یا رسانه ای که اختلاف نظر را به منازعه هویتی و دو قطبی دائمی تبدیل کند، می تواند در چنین چرخه ای قرار گیرد.
ترابیان برای توضیح این مسئله، به نمونه هایی از رقابتهای سیاسی و تشکیل صف بندی حول شخصیت ها اشاره می کند. از نظر او، گاهی اصل موضوع فراموش می شود و اختلاف بر سر افراد جای مسئله اصلی را می گیرد.
این وضعیت زمانی خطرناک تر می شود که هر مسئله ملی، قبل از آنکه بر مبنای منافع کشور تحلیل شود، با عینک یک رقابت سیاسی داخلی دیده شود.
در این حالت، حتی نیروهایی که دغدغه مشترکی درباره ی کشور دارند، ممکنست در مقابل یکدیگر قرار گیرند. نتیجه، نه الزاماً تغییر در سیاست دشمن، بلکه کاهش ظرفیت داخلی برای تصمیم گیری است.
براستی، «دوگانه سازی» را نباید با «اختلاف نظر» یکی دانست. اختلاف نظر می تواند بخشی از پروسه تصمیم گیری باشد؛ دوگانه سازی زمانی شکل مسئله ساز پیدا می کند که فضای سیاسی را به دو جبهه تقلیل دهد و امکان دیدن گزینه های میانی، ترکیبی و متناسب با شرایط را از بین ببرد.
مسئله ای پیچیده تر از یک انتخاب دوگزینه ای یکی از برجسته ترین نمونه هایی که در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب نیز به آن اشاره شده، دوگانه «جنگ یا مذاکره» است.
خیلی از تحلیل گران اعتقاد دارند که قرار دادن جنگ و مذاکره در دو سوی یک انتخاب مطلق، می تواند قدرت تصمیم گیری کشور را محدود کند. آنها می گویند: «گاهی کشور نیاز دارد از جنگ استفاده نماید و گاهی از مذاکره. یعنی جایی جنگ کارکرد دارد و جایی مذاکره.»
منطق این سخن آن است که ابزارهای سیاست خارجی الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند. یک کشور می تواند در شرایطی به ابزار نظامی، در شرایطی به دیپلماسی و در شرایطی به تلفیقی از ابزارهای اقتصادی، سیاسی، دفاعی و دیپلماتیک نیاز داشته باشد.
حتی در بین مقامات کشور نیز اخیراً این نگاه مطرح گردیده است. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، در شهریور امسال گفته بود که دوگانه جنگ یا مذاکره واقعی نیست و باید متناسب با شرایط، از جنگ و مذاکره استفاده نمود.
همین طور مهدی ترقی در اظهاراتی جداگانه بر این نکته تاکید کرده که مذاکره و میدان نباید بعنوان دو مسیر جدا از یکدیگر دیده شوند.
ازاین رو مسئله اصلی، انتخاب ایدئولوژیک میان «جنگ» و «مذاکره» نیست؛ مسئله، تشخیص زمان، هدف، هزینه، فایده و پشتوانه هر ابزار در یک شرایط مشخص است.
وقتی «معیشت یا مذاکره» جای «حل مسئله معیشت» را می گیرد دوگانه دیگری که بارها عنوان شده، دوگانه «معیشت و مذاکره» است. در این چارچوب، ممکنست چنین تصویری ساخته شود که تنها یک مسیر برای حل مشکلات اقتصادی وجود دارد و آن مسیر، مذاکره است؛ یا برعکس، چنین تلقی شود که هرگونه مذاکره با مسایل معیشتی در تضاد است.
هر دو تصویر، مسئله اقتصاد را بیش از حد ساده می کنند. معیشت مردم به مجموعه ای از عوامل داخلی و خارجی وابسته است؛ تولید، سرمایه گذاری، تورم، راندمان، تجارت خارجی، تحریم، سیاست ارزی، بودجه، روابط خارجی و کیفیت حکمرانی اقتصادی.
مهدی ترابیان در همین زمینه می گوید: «این دوگانه ها ــ دوگانه جنگ و مذاکره، معیشت و مذاکره، دوگانه اشخاص با هم ــ همه لطمه هایی است که ایجاد می شود تا شما تصمیم درست نگیرید.»
صرف نظر از اختلاف دیدگاه ها درباره ی مصادیق، نکته قابل بررسی اینست که هیچ سیاست خارجی را نمی توان به تنهایی جایگزین سیاست اقتصادی دانست. مذاکره می تواند یکی از ابزارهای سیاست خارجی باشد، همانطور که توان دفاعی، روابط منطقه ای، تجارت و سیاستهای داخلی اقتصادی نیز مؤلفه های دیگری هستند.
تصمیم گیری بدون اسارت در دوگانه ها شاید مهم ترین بحث در این زمینه ضرورت حفظ «اختیار تصمیم» باشد. ترابیان در این زمینه می گوید که «باید اختیار داشته باشیم در هر لحظه متناسب با وضعیت و شرایط، درست تصمیم بگیریم.»
این گزاره، نقطه اتصال میان بحث انسجام اجتماعی و بحث تصمیم گیری راهبردی است. جامعه ای که تمام مسایل را در چارچوب چند دوگانه ثابت می بیند، بتدریج بخشی از توان تحلیل خودرا از دست می دهد. در چنین فضایی، هرکس پیشاپیش در یکی از دو سوی یک مناقشه قرار گرفته و سپس رویدادها را بر مبنای همان جایگاه تفسیر می کند.
اما سیاستگذاری در جهان واقعی به طور معمول چنین ساده نیست. ممکنست یک کشور همزمان به تقویت توان دفاعی، مذاکره، اصلاح اقتصادی، مدیریت افکار عمومی و کاهش تنش اجتماعی نیاز داشته باشد.
ترابیان می گوید «دشمن دوگانه ها را پررنگ می کند» و با تشکیل دوگانه هایی مانند «جنگ و مذاکره» و «معیشت و مذاکره» و..، جامعه را درگیر صف بندی های داخلی می کند. او تاکید دارد که دشمن داده های فضای مجازی و نقاط اختلاف داخلی را رصد کرده و «روی آن سرمایه گذاری می کند».
به قول ترابیان، منفعت این روند برای دشمن آنجاست که کشور درگیر دوگانه ها شود و نتواند متناسب با شرایط تصمیم بگیرد. او می گوید: «ماندن در این دوگانه ها، ماندن در برنامه دشمن است» و این دوگانه ها موجب می شوند مسؤلان گرفتار خطای محاسباتی شوند و «تصمیم درست» گرفته نشود.
سرمایه ای که نباید در نزاع های سیاسی فرسوده شود دوقطبی سازی ها مسلما به حضور مردم در میدان و جمعیتی که با انگیزه دفاع از کشور و انقلاب در صحنه حضور دارند لطمه می زند، ترابیان می گوید بخش قابل توجهی از حاضران در میدان را اشخاصی می سازند که با انگیزه دفاع از انقلاب و کشور حضور دارند و حضور خودرا نوعی تکلیف می دانند و نباید اجازه داد دوگانه سازی ها و منازعات سیاسی به این انسجام لطمه بزند.
این نکته از این جهت مهم می باشد که انسجام اجتماعی را نمی توان فقط با شعار حفظ کرد. انسجام زمانی پایدار می ماند که اختلافات سیاسی، رقابتهای جناحی و نقد عملکرد مسئولان، سرمایه مشترک جامعه را از بین نبرد.
در پیام تیرماه رهبر معظم انقلاب نیز همین تمایز به روشنی مطرح شد: انتقاد از عملکرد مسؤلان فی نفسه می تواند امری مطلوب باشد، اما نباید به ظلم به بی گناه یا شکست وحدت و انسجام اجتماعی منجر شود.
عبور از دوگانه ها به معنای حذف اختلاف نیست یکی از سوءبرداشت های احتمالی از بحث انسجام آن است که گویی برای حفظ وحدت باید اختلاف نظرها کنار گذاشته شود. شواهد موجود چنین معنایی را تأیید نمی نماید.
آن چه در سفارش های اخیر رهبر انقلاب برجسته شده، پرهیز از تبدیل اختلاف به «تنازع و تفرقه» است، نه حذف نقد و تفاوت دیدگاه.
ازاین رو می توان هم منتقد بود و هم منسجم؛ می توان درباره ی سیاست خارجی اختلاف داشت اما منافع ملی را قربانی اختلاف نکرد؛ می توان عملکرد مسؤلان را نقد کرد اما جامعه را در مقابل یکدیگر قرار نداد. ترابیان در این زمینه تاکید می کند: کشور باید بتواند در هر مقطع، متناسب با واقعیت های همان مقطع تصمیم بگیرد، نه این که تصمیم گیران و افکار عمومی از قبل در یکی از دو سوی یک دوقطبی گرفتار شده باشند.
در چنین نگاهی، رویارویی با دوگانه سازی به معنای تعطیل کردن سیاست نیست؛ بلکه تلاشی برای برگرداندن سیاست به سطح واقعی مسئله است.
هشدار رهبر معظم انقلاب درباره ی دوگانه های موهوم را می توان در همین چارچوب خواند که اختلاف نظر اگر به گفتگو و اصلاح تصمیم منجر شود، بخشی از پویایی جامعه است؛ اما اگر به تنازع و فرسایش انسجام اجتماعی تبدیل گردد، می تواند هزینه ای مستقل بر کشور تحمیل کند.
بالاخره، این تعبیر مهدی ترابیان می تواند خلاصه بحث باشد که «باید اختیار داشته باشیم در هر لحظه متناسب با وضعیت و شرایط، درست تصمیم بگیریم.» حفظ این اختیار، نیازمند جامعه ای است که اختلاف را ببیند، اما اسیر دوگانه هایی نشود که امکان دیدن واقعیت پیچیده را از آن می گیرد.
بطور خلاصه، هر اظهار نظر مقام مسئول می تواند موضوعی برای بحث کارشناسی باشد؛ اما اگر همان اظهار نظر به چند روز نزاع سیاسی و رسانه ای تبدیل گردد، موضوع اصلی ممکنست در حاشیه قرار گیرد.
ترابیان در همین زمینه هشدار می دهد: سر همه چیز با هم دعوا کنید؛ سر یک بند تفاهم، سر یک اظهارنظر مقام مسئول، پنج روز با هم دعوا کنید. یعنی جایی جنگ کارکرد دارد و جایی مذاکره. او می گوید: ماندن در این دوگانه ها، ماندن در برنامه دشمن است و این دوگانه ها سبب می شوند مسئولین گرفتار خطای محاسباتی شوند و تصمیم درست گرفته نشود.
سرمایه ای که نباید در نزاع های سیاسی فرسوده شود دوقطبی سازی ها مسلما به حضور مردم در میدان و جمعیتی که با انگیزه دفاع از کشور و انقلاب در صحنه حضور دارند لطمه می زند، ترابیان می گوید بخش قابل توجهی از حاضران در میدان را اشخاصی می سازند که با انگیزه دفاع از انقلاب و کشور حضور دارند و حضور خودرا نوعی تکلیف می دانند و نباید اجازه داد دوگانه سازی ها و منازعات سیاسی به این همبستگی لطمه بزند.
منبع: alijoon.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون