تغییر دکترین هسته ای در ترازوی استدلال
به گزارش علی جون، بحث تغییر دکترین هسته ای ایران بعد از جنگ ابعاد جدیدی یافته است و گروهی اعتقاد دارند ایران برای تأمین امنیت خود باید گزینه ساخت بمب را بررسی کند.
علی جون به نقل از خبرنگاران جوان: بحث تغییر دکترین هسته ای ایران بعد از جنگ های اخیر ابعاد جدیدی یافته است. گروهی باور دارند حملات نظامی نشان داده سیاست خودداری از ساخت سلاح هسته ای نتوانسته مانع جنگ شود و ایران برای تأمین امنیت خود باید گزینه ساخت بمب را بررسی کند. در مقابل، منتقدان هشدار می دهند حرکت به طرف تسلیحات هسته ای امکان دارد نه تنها مانع جنگ نشود، بلکه خطر حملات شدیدتر و هزینه های اقتصادی و امنیتی بیشتری را به همراه داشته باشد.
بااین حال، اختلاف فقط میان موافقان و مخالفان بمب نیست. برخی خواستار ساخت سلاح اند، گروهی از بازدارندگی هسته ای محدود دفاع می کنند و عده ای نیز بدون دفاع از ساخت بمب، طرفدار افزایش ابهام در رابطه با برنامه هسته ای یا خروج از پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای (ان پی تی) هستند.
اختلاف اصلی این دیدگاه ها بر سر این پرسش است که آیا تغییر دکترین هسته ای امنیت ایران را بالا می برد یا خود به عامل تهدید های تازه تبدیل می شود؟
موافقان تغییر دکترین چه می گویند؟ ۱. بمب هسته ای برای ممانعت از جنگ
مهم ترین استدلال موافقان ساخت بمب، ضرورت ایجاد بازدارندگی در مقابل حمله ای است که موجودیت کشور را تهدید کند. آنان می گویند اگر دشمن بداند حمله گسترده با پاسخی ویرانگر رو به رو خواهد شد، انگیزه کمتری برای شروع جنگ خواهد داشت. از نگاه این گروه، هدف اصلی ساخت بمب، استفاده از آن نیست؛ بلکه ممانعت از جنگ است. موافقان باور دارند حملات اخیر نشان داده توان موشکی و دیگر سلاح های متعارف ایران، با وجود اهمیتشان نتوانسته اند مانع وقوع جنگ شوند. از جانب دیگر، اسرائیل از توان هسته ای برخوردارست و ایران چنین سلاحی ندارد. به باور آنان، دستیابی ایران به سلاح هسته ای می تواند این نابرابری را کم کند، هزینه حمله را برای دشمن افزایش داده و موازنه قدرت را تغییر دهد.
۲. هزینه ها را پرداخته ایم، اما بازدارندگی بدست نیاورده ایم
دومین استدلال موافقان، نقد نتایج سیاست هسته ای گذشته است. آنان می گویند ایران طی چند دهه هزینه های سنگین اقتصادی، سیاسی و امنیتی برنامه هسته ای را تحمل کرده، اما از مزیت اصلی داشتن بمب، یعنی بازدارندگی هسته ای، برخوردار نشده است.
به باور این گروه، تحریمها، خرابکاری ها و حملات نظامی زمانی روی داده اند که ایران رسما از ساخت بمب خودداری کرده بود. بنابراین، باقی ماندن در آستانه توانایی ساخت سلاح بدون تولید آن نتوانسته مانع تحمیل این هزینه ها شود.
این گروه می پرسد: اگر ایران در عمل قسمتی از هزینه های یک کشور هسته ای را می پردازد، آیا نباید برای برخورداری از منافع امنیتی آن نیز تلاش کند؟
۳. بازدارندگی حداقلی بجای رقابت تسلیحاتی
گروهی دیگر از موافقان باور دارند ایران برای بازداشتن دشمن از حمله، احتیاجی به داشتن زرادخانه ای بزرگ و رقابت تسلیحاتی با قدرت های هسته ای ندارد. از نظر آنان، تعداد معدودی سلاح نیز امکان دارد برای تغییر محاسبات دشمن کافی باشد؛ منوط به آنکه دشمن باور کند حمله به ایران با پاسخ مؤثر رو به رو خواهد شد.
این گروه میان ممانعت از جنگی که بقای کشور را تهدید می کند و جلوگیری از همه درگیری ها، تفاوت می گذارد. به باور آنان، سلاح هسته ای قرار نیست مانع حملات محدود، تحریم اقتصادی یا بحران داخلی شود، هدف آن ممانعت از جنگی است که می تواند موجودیت کشور را به خطر بیندازد. با این وجود، برخی مدافعان این دیدگاه هشدار می دهند تهدید مداوم به ساخت بمب، بدون اقدام عملی واقعی امکان دارد نتیجه معکوس داشته باشد و دشمن را به حمله زودهنگام ترغیب کند.
۴. ابهام هسته ای؛ تغییر سیاست بدون ساخت بمب
جریان دیگری از موافقان تغییر دکترین، لزوماً خواستار ساخت سلاح نیست. این گروه اعتقاد دارد ایران می تواند بدون تصمیم فوری برای تولید بمب، با مبهم گذاشتن سیاست آینده خود، قدرت چانه زنی و بازدارندگی را افزایش دهد.
استدلال آنان اینست که وقتی ایران بطور قطعی اعلام می کند هیچ گاه سلاح نخواهد ساخت، طرف مقابل با اطمینان بیشتری می تواند اقدام های بعدی خودرا برنامه ریزی کند، اما اگر روشن نباشد ایران در وضعیت بحرانی چه تصمیمی خواهد گرفت، امکان دارد دشمن در استفاده از گزینه نظامی محتاط تر شود. در همین چارچوب، خروج از ان پی تی نیز به عنوان گزینه ای جداگانه مطرح می شود. طرفداران این دیدگاه می گویند عضویت در پیمان و پذیرش نظارت های بین المللی نتوانسته مانع حمله به ایران شود. البته خروج از این پیمان الزاماً به مفهوم تصمیم برای ساخت بمب نیست.
منتقدان ساخت بمب چه می گویند؟ ۱. خطرناک ترین مرحله، قبل از رسیدن به بمب است
اولین استدلال مخالفان، بر خطر حمله پیشدستانه تمرکز دارد. آنان می گویند حتی اگر داشتن بمب در آینده بتواند مانع جنگ شود، کوشش برای رسیدن به آن امکان دارد ایران را در معرض حمله شدیدتری قرار دهد.
از زمان تصمیم به ساخت بمب تا وقتی که کشور بتواند با اتکا به آن دشمن را از حمله منصرف کند، دوره ای پرخطر وجود دارد. در این فاصله، دشمن امکان دارد ترجیح دهد قبل از آنکه ایران به سلاح برسد، برای متوقف کردن برنامه هسته ای حمله کند.
بنابراین، از نگاه این گروه، نباید فقط منافع احتمالی داشتن بمب را سنجید. بلکه باید پرسید آیا ایران می تواند بدون تحمل جنگی دیگر، مسیر رسیدن به آنرا طی کند؟
۲. بمب داشتن با بازدارندگی داشتن یکی نیست
دومین استدلال مخالفان اینست که ساخت یک یا چند بمب لزوماً دشمن را از حمله منصرف نمی نماید. برای ایجاد بازدارندگی معتبر، دشمن باید باور داشته باشد که حتی اگر حمله اول را انجام دهد، بازهم با پاسخ هسته ای رو به رو خواهد شد. این توانایی در ادبیات نظامی «توان ضربه دوم» نامیده می شود؛ یعنی توان پاسخ هسته ای بعد از تحمل حمله اولیه. اهمیت آن در اینست که دشمن نتواند تصور کند با یک حمله غافلگیرانه، تمام توان پاسخ گویی طرف مقابل را از بین خواهد برد. از این منظر، ساخت بمب فقط قسمتی از مسئله است. منتقدان می پرسند آیا ایران با عنایت به تجربه حملات به تأسیسات و زیرساخت های حساس خود، می تواند توان هسته ای خودرا در وضعیت جنگی حفظ و دشمن را به امکان پاسخ تلافی جویانه متقاعد کند؟
۳. آیا چند بمب برای بازدارندگی در مقابل آمریکا و اسرائیل کافی است؟
استدلال دیگر مخالفان اینست که برخورداری از شمار معدودی سلاح، لزوماً برای ایجاد موازنه با قدرت های هسته ای کافی نیست. آنان به تفاوت توان نظامی و هسته ای ایران با آمریکا و اسرائیل اشاره می کنند. به باور این گروه، در محاسبه بازدارندگی باید علاوه بر شمار سلاح ها، توان دفاعی دشمن، امکان حمله اولیه و حمایت امنیتی آمریکا از اسرائیل را نیز درنظر گرفت. پرسش اصلی آنان اینست که آیا ایران می تواند با توان هسته ای محدود، دشمن را به امکان وارد کردن خسارتی چنان سنگین قانع کند که از حمله منصرف شود؟
موافقان بازدارندگی حداقلی پاسخ می دهند برای منصرف کردن دشمن، لزوماً احتیاجی به برابری تسلیحاتی نیست. بنابراین، اختلاف اصلی دو طرف بر سر اینست که چه میزان توان هسته ای و تحت چه شرایطی می تواند بازدارندگی ایجاد نماید.
۴. سلاح هسته ای مانع همه جنگ ها نمی شود
گروهی از منتقدان به محدودیت های بازدارندگی هسته ای اشاره می کنند. آنان یادآور می شوند کشور های دارای بمب اتم نیز هدف حملات متعارف قرار گرفته اند یا با بحران های داخلی و حتی فروپاشی سیاسی روبرو شده اند.
از نظر این گروه، بمب هسته ای نمی تواند جایگزین ارتش توانمند، دفاع متعارف، امنیت داخلی یا اقتصاد قوی شود. موافقان پاسخ می دهند هدف اصلی سلاح هسته ای جلوگیری از تمام جنگ ها و بحران ها نیست، بلکه ممانعت از حمله ای است که موجودیت کشور را تهدید می کند. در حقیقت، دو طرف در رابطه با کارکرد سلاح هسته ای اختلاف دارند. آیا باید آنرا ابزاری برای ممانعت از جنگی ویرانگر دانست یا انتظار داشت به امنیت کشور در مقابل طیف گسترده تری از تهدید ها کمک کند؟
۵. هزینه های گذشته، ساخت بمب را توجیه نمی کند
یکی از نقد های مخالفان متوجه این استدلال است که ایران هزینه های برنامه هسته ای را پرداخته و الان باید از منافع نظامی آن نیز برخوردار شود. منتقدان می گویند حتی اگر برنامه هسته ای هزینه های سنگینی داشته، این واقعیت به تنهایی دلیل کافی برای ساخت بمب نیست. تصمیم در رابطه با آینده باید برمبنای مقایسه هزینه ها و منافع پیش رو گرفته شود، نه هزینه هایی که در گذشته پرداخت شده است.
به باور آنان، حرکت به سوی ساخت سلاح امکان دارد تحریم های بیشتری به همراه داشته باشد، خطر حمله نظامی را افزایش دهد و کشور های منطقه را به رقابت تسلیحاتی جدیدی بکشاند. همین طور مخالفت چین و روسیه با حمله به ایران، الزاماً به مفهوم حمایت این دو کشور از ساخت بمب ایرانی نیست. بنابراین، مخالفان تاکید می کنند پیامد های اقتصادی، دیپلماتیک و منطقه ای چنین تصمیمی باید به دقت بررسی شود.
۶. امنیت ملی فقط به سلاح هسته ای وابسته نیست
آخرین دسته از مخالفان باور دارند امنیت کشور تنها با قدرت نظامی تأمین نمی گردد. اقتصاد توانمند، همبستگی اجتماعی، روابط خارجی باثبات، دیپلماسی و قدرت دفاعی متعارف نیز اهمیت بالای ی در تأمین امنیت دارند. از نگاه این گروه، تمرکز بالاتر از اندازه بر ساخت بمب امکان دارد منابع کشور را از دیگر نیاز های اساسی منحرف کند یا با تشدید تنش های خارجی، اقتصاد و روابط بین المللی ایران را تحت فشار بیشتری قرار دهد.
در مقابل، موافقان باور دارند اگر دشمن بتواند زیرساخت های کشور را با حملات گسترده تخریب کند، حفظ اقتصاد و توسعه نیز دشوار خواهد بود. بنابراین، اختلاف بر سر اینست که کدام تهدید فوریت بیشتری دارد و چه تلفیقی از ابزار های نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک می تواند امنیت کشور را بهتر تأمین کند.
مسئله اصلی؛ کدام مسیر امنیت بیشتری ایجاد می کند؟ مرور استدلال های موافقان و مخالفان نشان داده است اختلاف بر سر تغییر دکترین هسته ای، بالاتر از هر چیز به دو ارزیابی متفاوت از امنیت ملی بازمی گردد؛ موافقان ساخت بمب باور دارند سلاح هسته ای می تواند هزینه حمله را برای دشمن افزایش و احتمال جنگ را کم کند. مخالفان هشدار می دهند رسیدن به چنین بازدارندگی امکان دارد دشوارتر و پرهزینه تر از آن باشد که تصور می شود.
در این بین، چهار پرسش اساسی بازهم مطرح است:
آیا توان هسته ای محدود می تواند بازدارندگی معتبر ایجاد کند؟آیا ایران می تواند بدون تحمل خطر جنگی دیگر به چنین توانی دست یابد؟آیا منافع احتمالی آن از هزینه های امنیتی، اقتصادی و سیاسی بیشتر خواهد بود؟و بدون ساختن بمب با چه نگاهی میتوان به دفع تهدید و زدودن سایه جنگ از سر کشور رسید؟ بنابراین، مسئله فقط این نیست که ایران توان ساخت بمب را دارد یا نه. مسئله اینست که آیا ساخت بمب واقعا می تواند امنیت کشور را افزایش دهد یا خود زمینه ساز تهدید های بزرگ تری خواهد شد. تصمیم گیری در رابطه با چنین موضوع مهمی، نیازمند بررسی دقیق استدلال ها، شناخت فرصت ها و خطر ها و پرهیز از داوری های شتاب زده و جناحی است.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون