مراسم طشت گذاری سنتی ریشه دار در تقدیر جوانمردی حسینی
به گزارش علی جون، ایران، سرزمین تنوع فرهنگی و آئین های ماندگار است، این گستردگی فرهنگی، در روزهای عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، تجلی پیدا می کند.
علی جون به نقل از خبرنگاران جوان: ایران، سرزمین تنوع فرهنگی و آئین های ماندگار است. در هر گوشه از این کشور پهناور، سنت ها و باورهایی جریان دارد که نشان دهنده هویت اصیل و تمدنِ غنی مردم ماست. این گستردگی فرهنگی بالاتر از هر زمان، در روزهای سوگواری و عزاداری سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، تجلی پیدا می کند. به شکلی که هر شهر و حتی کوچک ترین روستاهای این کشور، آداب و رسوم منحصربه فردی برای سوگواری و ابراز ارادت خود به ساحت شهدای کربلا دارند. از مراسم هایی چون نخل گردانی و تعزیه خوانی گرفته تا سنت های محلی مانند گل مالی و مشعل گردانی، همه نشان دهنده این حقیقت اند که ایران موزه ای زنده از هزاران شیوه عزاداری است. دراین میان، برخی سنت ها به علت پیشینه تاریخی شان، به نمادی برای هویت فرهنگی یک منطقه تبدیل گشته اند. آئین «طشت گذاری» که خاستگاه اصلی آن اردبیل است، یکی از اصیل ترین این آئین هاست. این مراسم با نام صفویان و ارادت ترکان شیعه گره خورده و فراتر از یک آئین مذهبی، میراثی ملی است که در حافظه تاریخی مردم ایران زنده مانده و امروز بعنوان یکی از شاخص ترین نمادهای سوگواری در لیست آثار ملی ثبت شده است. در ادامه این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این آئین و ریشه های تاریخی آن خواهیم پرداخت.
طشت گذاری؛ آئین ورود به پیشواز ماه محرم
آئین «طشت گذاری» هرسال قبل از آغاز ماه محرم در ایام بیست و هفتم تا سی ام ماه ذی الحجه در مساجد و حسینه های مختلف انجام می شود. در این مراسم، طشت های مخصوصی که از جنس مس یا برنز هستند، توسط ریش سفیدان و بزرگان هر محله وارد مساجد می شوند. موقع ورود طشت ها به فضای مسجد، حاضران به نشانه احترام از جای برخواسته و دسته های عزاداری و سینه زنی در مقابل آنها با شعار «الدخیل یا ابوالفضل» به سوگواری می پردازند. بعد از آن، بزرگان و ریش سفیدان با دور زدن دور در فضای مسجد، طشت ها را بر روی سکوی مخصوص خود قرار می دهند. در مرحله بعد، این طشت ها را با آبی که کوزه ها حمل شده است، پر می کنند. در حین انجام این مراحل، دعای مخصوص طشت گذاری که شامل عباراتی به زبان های فارسی، ترکی و عربی است، قرائت شده و نوحه هایی در رثای سالار شهیدان خوانده می شود. با پر شدن طشت ها از آب، رسما مراسم عزاداری امام حسین(ع) شروع می شود. این آیین، علاوه بر جنبه سوگواری و عزاداری بعنوان نوعی تجدید پیمان با آرمان های کربلا و ارادت به حضرت عباس (ع) شناخته می شود.
میراث ماندگاری که از صفویان به امروز رسیده
سابقه برگزاری آئین «طشت گذاری» به دوران صفویه بازمی گردد که علت این انتساب را می توان در چند عامل جستجو کرد. همچون این علل، وجود طشتی در مسجد بازاران چاقوسازان اردبیل است که به این مراسم اختصاص دارد و گفته می شود متعلق به عصر شاه عباس است. داخل و لبه این طشت با نقش و نگارهایی از گیاه و ماهی تزیین شده و بر لبه آن عبارت «وقف نمود به حضرت عباس» بچشم میخورد. عامل دیگری که این را به صفویه منتسب می کند، این است امرای دوران صفوی، ترک زبان و شیعه بودند؛ به همین دلیل، متن کامل و قدیمی دعای طشت گذاری با بهره گیری از سه زبان فارسی، ترکی و عربی نگاشته شده است. همچنین، یکی از خصوصیت های معماری مساجد اردبیل، وجود جایگاه ها و سکوهای خاصی برای قرار گرفتن طشت است که بعد از روی کار آمدن حکومت صفویه بوجود آمده اند. این جایگاه های مخصوص معمولاً در یکی از اضلاع دیوار و بصورت طاق نما ساخته شده اند. در دوران قاجار، این مراسم تنها در مسجد جامع اردبیل برگزار می شد، اما بعدها به دیگر محله ها و شهر های ترک زبان هم راه پیدا کرد. در سالیان اخیر، شاهد برگزاری این آئین در اغلب شهر های آذربایجان، زنجان، بناب و تالش هستیم.
آب به دشمن بداد، آن که به عالم سر است
آئین «طشت گذاری» گرفته شده از اقدام سیدالشهدا(ع) در مواجه با سپاهیان حربن ریاحی انجام می شود. در سال شصت هجری قمری، هنگامی که امام حسین (ع) و یارانشان در راه مکه به کوفه به منزلگاه چهاردهم رسیدند، خبر شهادت مسلم بن عقیل و قیس بن مُسَهَر را می شنوند. امام در آن توقفگاه، به یاران خود دستور دادند تا مشک هایشان را از آب چشمه ای که در آن نزدیکی بود، پر کنند. همراهان که می دانستند در منزلگاه بعدی هم چشمه ای پر آب وجود دارد، از علت این دستور بی خبر بودند، اما در عین حال از امر امام اطاعت کرده و مشک ها را پر از آب کردند.
در میانه راه و قبل از رسیدن به دشت نینوا، حر بن ریاحی که از سرداران سپاه دشمن بود، با دو هزار سرباز در محلی به نام زباله (به مفهوم جایی که آب را در خود نگه می دارد) راه را بر کاروان امام حسین(ع) بست تا مانع حرکت ایشان شود. او از امام خواست که با یزید بیعت کند، اما با امتناع حضرت مواجه گردید. در این هنگام، امام حسین(ع) با مشاهده آثار خستگی و تشنگی در چهره سپاهیان دشمن، باوجود کمبود آب، دستور دادند که طشت ها را با آبِ مشک ها پر کنند تا هم یاران خودشان و هم سربازان حر و چهارپایان هر دو سپاه سیراب شوند. از آنجائیکه این واقعه در روز بیست و هفتم ذی الحجه رخداده است، آئین «طشت گذاری» هم در همین روز برگزار می گردد تا یادبودی برای ایثار و فداکاری امام حسین(ع) باشد. این آئین پیوندی میان تاریخ، مذهب و فرهنگ به وجود آورده و هر سال با شروع این آیین، نبض عزاداری های محرم در رگ های ایران می تپد.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون