روحت شاد رضاشاه شعاری که نزدیکان پهلوی هم آنرا قبول ندارند
علی جون: یکی از شعارهایی که تعدادی از ضد انقلاب خارج نشین مطرح می کنند، درود فرستادن به خانواده پهلوی است، این درحالی است که خود نزدیکان دربار و خاندان پهلوی داستانهای متفاوتی درباره ی فساد و وضعیت بد مردم در آن ایام مطرح می کنند.
- انقلاب اسلامی ایران در بهمن ۱۳۵۷ نه یک حادثه ناگهانی، بلکه نتیجه سال ها انباشت نارضایتی عمیق سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بود؛ نارضایتی ای که ریشه های آنرا میتوان حتی در خاطرات، گفته ها و اعتراف های نزدیک ترین افراد به محمدرضا پهلوی نیز مشاهده کرد. مرور این اظهارات نشان داده است بحران مشروعیت و کار آمدی حکومت پهلوی به مرحله ای رسیده بود که حتی حلقه های درونی قدرت نیز آنرا انکار نمی کردند.
اعتراف اسدالله علم استبداد و تمرکز مطلق قدرت یکی از محور های اصلی این بحران بود. اسدالله علم، وزیر دربار و محرم اسرار شاه، در خاطرات روزانه خود بار ها به این مسئله اشاره می کند که در عمل «همه چیز به شخص شاه ختم می شد» و نه دولت و نه مجلس، نقش مؤثری در تصمیم گیری نداشتند. وی در یکی از یادداشت هایش تصریح می کند که شاه «تحمل شنیدن نظر مخالف را ندارد» و همین مسئله، نظام سیاسی را از امکان اصلاح تدریجی محروم کرده است.
در کنار استبداد سیاسی، فساد گسترده و شکاف طبقاتی نیز به یکی از عوامل اصلی نارضایتی عمومی تبدیل گشته بود. جمشید آموزگار، آخرین نخست وزیر شاه قبل از سقوط، سال ها بعد در مصاحبه ای اذعان کرد که فساد در ساختار اداری کشور «به صورت سیستماتیک» گسترش یافته و فاصله میان طبقه حاکم و مردم عادی به حدی رسیده بود که «دیگر قابل پنهان کردن نبود». او تاکید کرد که درآمد های کلان نفتی نه تنها به بهبود زندگی عموم مردم منجر نشد، بلکه به تشدید نابرابری دامن زد.
وابستگی شدید به آمریکا نیز از دیگر محور های انتقاد بود؛ موضوعی که حتی از زبان دیپلمات های ارشد حکومت پهلوی شنیده می شود. اردشیر زاهدی، وزیر امور خارجه و داماد شاه، در گفت و گو های پس از انقلاب اشاره کرد که ایران در خیلی از تصمیمات کلان، بدون نظر و رضایت واشنگتن قادر به اقدام نبود. او گفته بود این وابستگی، «احساس تحقیر ملی» را در جامعه تقویت کرد و مردم را به این جمع بندی رساند که حکومت نماینده اراده آنان نیست.
وقتی شاه گفت صدای انقلاب شما را شنیدم در حوزه امنیتی، سرکوب مخالفان و عملکرد ساواک نقش تعیین کننده ای در رادیکال شدن فضای اجتماعی داشت. برخی مقامات امنیتی پیشین، بعد از انقلاب، به صراحت اذعان کردند که بازداشت های گسترده، شکنجه و حذف هرگونه صدای منتقد، نه تنها آرامش ایجاد نکرد، بلکه جامعه را به سوی انفجار سوق داد. یکی از این مقامات در اعترافی صریح اظهار داشته بود: «ما راه هر اصلاحی را بستیم و خودمان مردم را به خیابان ها هل دادیم.»
حتی خود محمدرضا پهلوی نیز در ماه های پایانی حکومت، ناچار به اعتراف شد. پیام معروف «صدای انقلاب شما را شنیدم» که در آبان ۱۳۵۷ پخش گردید، اعترافی آشکار به وجود نارضایتی گسترده، فساد و اشتباهات حکومت بود؛ اعترافی که نشان می داد بحران از کنترل خارج شده و اعتماد عمومی بطور کامل از بین رفته است.
در کنار این موارد، نگاه تحقیرآمیز قسمتی از نخبگان حاکم به مردم نیز در خاطرات و گفته های نزدیکان شاه منعکس شده است؛ نگاهی که سبب شکاف عمیق میان حاکمیت و جامعه شد و امکان هرگونه مصالحه را از میان برد.
در مجموع، آن چه به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید، تلفیقی از استبداد سیاسی، فساد فراگیر، شکاف طبقاتی، وابستگی خارجی و سرکوب اجتماعی بود؛ واقعیت هایی که نه تنها از طرف مخالفان حکومت پهلوی، بلکه از زبان نزدیک ترین افراد به شاه نیز بار ها تأیید شده اند. این اعتراف ها نشان داده است چرا جامعه ایران به این نتیجه رسید که اصلاح در قالب موجود امکان ندارد و تنها راه، تغییر بنیادین ساختار قدرت است.
وادادگی به سبک فرزند شاه نکته جالب اینجاست که فرزند محمدرضا نیز مانند پدرش همان مسیر وادادگی را در پیش گرفته و التماس برای حمله به کشورش تا همکاری علنی با دشمنان ایران کاری نیست که انجام نداده باشد، «احمدعلی مسعودانصاری» که مادرش دخترخاله ی فرح پهلوی بوده و خودش نیز در دهه ۱۹ ۸۰ میلادی به عنوان معتمدترین فرد نزدیک به رضا پهلوی، امور مالی وی را عهده دار بوده است، در خاطراتش دست به افشاگری هایی زده و از زوایای پنهان زندگی رضا پهلوی پرده برداشته است.
مسعودانصاری در قسمتی از خاطرات خود به رابطه جدی میان رضا پهلوی و سازمان سیا و همین طور بودجه ای که این سازمان اطلاعاتی بصورت ماهیانه برای پهلوی درنظر گرفته بوده، اشاره نموده است.
این مشاور سابق رضا پهلوی ـ که با عنوان پسرخاله ی فرح شهرت دارد ـ می نویسد: «در سال ۱۹ ۸۶ میلادی (۱۳ ۶۵ شمسی) چند تن از دوستان که بهتر است نامشان را ذکر نکنم، بوسیله نیکسون و یارانش به فکر پیاده کردن طرحی ضربتی برای گرفتن حکومت ایران افتادند... با حمایت جان کانلی و جمعی از مقامات نظامی آمریکا طرحی با عنوان «کیش» تهیه شد». (من و خاندان پهلوی، احمدعلی مسعودانصاری، صص ۲۴۵ ـ ۲۴۶.)
پسرخاله فرح چه می گوید! ایشان در ادامه می نویسد: «بر طبق طرح قرار بود که با حمایت نیرو های آمریکا در منطقه، رضا غافلگیرانه در جزیره کیش پیاده شود و به جمهوری اسلامی اعلام جنگ کند. البته نیروی هوای عربستان سعودی و ناوگان آمریکا در منطقه نیز از او پشتیبانی کنند. پیش بینی می شد که اگر او چند روزی بدین سان در مقابل نیرو های جمهوری اسلامی تاب بیاورد، ارتشیان... به او خواهند پیوست. به این ترتیب، کیش پایگاه حرکت می شود».
انصاری می افزاید: «اما جالب آنست که بعد از آنکه مراحل تصویب و برنامه ریزی اولیه طرح به اتمام رسید و برای اولین بار آنرا با رضا در بین گذاشتند، وی بی آنکه در مورد طرح و جزییات و اهدافش بپرسد، نخستین سؤالی که مطرح نمود، این بود که خوب برای فرار چه فکری کرده اید؟ و اگر موفق نشدیم چه طور می توانیم از آن جا فرار کنیم؟ که گفتند قربان، شما مقرر است بروید ایران را بگیرید و از همین حال به فکر فرار و نجات جان خودتان هستید!». (من و خاندان پهلوی، احمدعلی مسعود انصاری، صص ۲۴۶ ـ ۲۴۷.)
پسرخاله فرح در ادامه این خاطرات عنوان کرده است: «بدین ترتیب بار دیگر، طرحی دیگر، پیش از اجرا در ابتدای کار خود، عقیم ماند. البته کسانیکه با روحیه پدر وی هم آشنا هستند، می دانند او هم همین خصوصیت را داشت و خیلی از کسانیکه در مورد وقایع سال ۵۷ و یا سال ۳۲ نوشته اند، شواهد خیلی از این خصلت شاه فقید آورده اند». (من و خاندان پهلوی، احمدعلی مسعود انصاری، صفحه ۲۴۷.)
همچنین، مسعودانصاری در بخش دیگری از کتاب خاطراتش، درباره ی شخصیت و روحیه رضا پهلوی نوشته است: «او نه تنها اهل جنگ و خطر کردن نیست، بلکه اهل رقابت و زورآزمایی هم نمی باشد. بعنوان مثال، وقتی از فلوریدا به کِنِتی کِت برمی گشتیم، چند بار می خواست در جاده از ما سبقت بگیرد؛ ولی همین که ما پا را روی پدال گاز فشار می دادیم و به سادگی تسلیم نمی شدیم ـ با آنکه اگر می خواست با ماشین سریع و آخرین مدلش به آسانی می توانست از ما پیشی بگیرد ـ از سبقت گرفتن چشم می پوشید». (من و خاندان پهلوی، احمدعلی مسعودانصاری، صفحه ۲۴۵.)
منبع: فارس
منبع: علی جون
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب سایت علی جون